بحران اقتصادی حاصل از فرهنگ غیراقتصادی

متاسفانه همه ما فكر ميكنيم راه حل جايي غير از همين نزديكي هاست. سالهاست كه اصلاح و بهبود شرايط را در تغييرات مديريتي و وضع قوانين و مقررات متعدد مي‌بينند و سالهاست كه شرايط وخيم و وخيم تر ميشود. مانند هيولايي كه هر بار سركشي ميكند با تازيانه‌اي ساكت شده و بار ديگر و با قدرت بيشتري طغيان ميكند. بايد بپذيريم كه راه حلهاي موجود كفايت حل مشكلات را نميكند. بايد بپذيريم تغييرات مديريتي به تنهايي راهكار حل مشكلات نيست. بايد بپذيريم به جاي عبور از مشكلات بايد برطرفشان كنيم.

چه خوب گفت سهراب كه ذهنها را بايد شست. همين جمله كافيست تا بفهميم راه حل اصلي كجاست. در هر تغييري آنچه مهم و اساسي است تغيير در تفكر است آنچه كه در تغييرات مديريتي رخ ميدهد همين تفاوت در تفكر است و گرنه سيستم كه همان سيستم است و قوانين همان قوانين. بايد تفكرات را اصلاح كرد. اما منظور از تغيير تفكر دقيقا چيست؟

با يك مثال ساده ادامه دهيهم. شركتي را تصور كنيد با يك ميليون مشتري. حال تصور كنيد يكي از اين مشتريان ناراضي است و براي رفع مشكلش با شركت تماس ميگيرد و درخواستي دارد. نحوه برخورد شركت با اين فرد چگونه است؟ شركتي كه داراي يك ميليون مشتري است و سود تضمين شده‌اي دارد و هر روز نيز با درخواست براي خريد بيشتري روبرو ميشود. در نگاه اول نبايد درخواست اين يك از ميليون خيلي مديران شركت را به تكاپو بيندازد. آنچه تصور ماست اين است كه اگر اين فرد از زمره مشتريان خارج شود هيچ اتفاقي نخواهد افتاد و سريع با فرد ديگري جايگزين ميشود. پس سود تضمين شده همچنان به قوت خود باقي است. خب ممكن است اين فرد ناراضي باعث كاهش مشتريان شود كه البته با سيستم‌هاي بسيار قوي تبليغاتي شركت و همچنين خدمات خود امري است محال. حتي اگر فرد ناراضي 100 نفر را ناراضي كند 1000 نفر آماده اند تا به مشتريان شركت ملحق شوند. پس مسئله چيست كه بايد به درخواست اين فرد جواب داده شود؟؟؟

شايد دور از ذهن ما ايرانيان باشد اما تنها دليل وجدان است. مسئوليت اجتماعي هر شركتي كه به آن پايند است. براي يك شركت خوب يك نفر يا 1000 نفر تفاوتي ندارد. طبق وجدان كاري و ارزش‌هاي سازماني آن درخواست يك نفر هم بررسي و به نحو شايسته پاسخ داده ميشود. اين همان تعهد كاري است كه از سود و پول و ارز و سكه جداست. كليد گمشده حل مشكلات ايران. وجدان تعهد مسئوليت و پاسخگويي است. رمز موفقيت تمام شركتهاي بزرگ در دنيا همين است كه آموخته اند بايد جوابگوي همه مشتريان باشند. حتي يك نفر بدون آنكه صرفا به پول و سود بيشتر فكر كنند. چيزي برگرفته شده از تعهد و وجدان اما متاسفانه اين مسئله در ايران در حال كمرنگ شدن است. مردمي كه ارزشهاي ملي را با آميزه‌اي از نابترين ارزشهاي ديني دارند. بهترين تعاليم انساني برگرفته از قرآن مبني بر رعايت حقوق يكديگر، شرف و وجدان و تعهد و ايمان.

هر مسلماني بنابر آموزه‌هاي ديني بايد حقوق هر فردي را رعايت كند هرچند او اطلاعي نداشته باشد اما متاسفانه در ايران مسيري ديگر طي ميشود. وقتي افرادي با استفاده از رانت و قدرت سعي در سودجويي و فشار بر قشر ضعيف جامعه دارند؟ كارمنداني كه براي درآمد بيشتر پا بر روي تعهد كاري خود مي‌گذارند و همراه ميشوند؟ عرضهندگاني كه منتظر اشاره‌اي ميمانند تا جنسي را گرانتر كنند؟ و مردمي كه بجاي خريد فقط نظاره ميكنند. جاي دوري نرويم چند درصد مردم ايران دلال و رانت خوار هستند؟ چرا يك اشتباه اقتصادي به بحران اقتصادي تبديل ميشود. همه خوب ميدانيم ارزشهاي اجتماعي ديگر رنگ و بويي ندارند. ديگر مهم نيست فردي از كسي شاكي باشد. مهم نيست كلاه گشادي سر مشتري ميرود. مهم نيست كرايه‌اي بيشتر دريافت شود. مهم نيست پولي كمتر پرداخت شود. مهم نيست دلار و ارز و سكه را براي پول بيشتري هر روز از كشور خارج كنند. مهم نيست اجناس را در انبار احتكار كنند. مهم سود بيشتر است مهم تلاش براي تنازع بقا در جنگل ذهني خودمان است. ساده ترين راه‌ها براي پايمال كردن حق و حقوق همين رانندگي خيلي از ماست. جلوي ديگران ميپيچيم خيابان يك طرف را برعكس ميرويم. پارك دوبل ميكنيم. جلوي درب پاركينگ ديگران پارك ميكنيم. هنگام ترافيك هميشه شانه خاكي جاده براي جلو زدن از تعدادي ماشين راهكار خوبي است و هزاران مثال ديگر.

آيا تاكنون فكر كرده ايم خودمان چقدر به حقوق ديگران احترام ميگذاريم. چقدر در كار تعهد داريم؟ چقدر وجدان را رعايت ميكنيم. و هزاران نمونه ديگر...

آري راه حل آن است كه ما بپذيريم غير از سود بيشتر ارزشي والاتر براي اين زندگي است و آن تعهد وجدان و انصاف است. بپذيريم ديگران به اندازه خودمان حق دارند. چيزي كه سالهاست در كشورهاي خارجي حل شده و الان بهره آن را ميبرند و ما با حسرت نظاره گر آن شديم. ما ميتوانيم بهتر از آنها باشيم چون تعاليم اسلامي داريم كه بهتر از هر مكتب بشري است.